Fa|Enحمایت از کالای ایرانی
05/26/2018 - شنبه 5 خرداد 1397
Menu

پیشینه کلی تحولات منطقه

 (دریافت پرونده کامل در قالب PDF)

 

    بررسی کلی سیر پیدایش و گسترش بخش های مختلف منطقه 13 نشان می دهد که این منطقه به لحاظ قدمت و تاریخ تکوین به سه بخش مجزا قابل تفکیک می باشد . این سه بخش به قرار زیرند :

بخش غربی ناحیه یک

در غربی ترین قسمت منطقه که شامل بافت و کالبدی عمدتاً فرسوده و قدیمی می باشد . این بخش که بین خیابان 17 شهریور و خیابان مهام واقع شده بین سالهای 1300 تا 1335 شکل گرفته است .

 

   از مهمترین ابنیه در این محدوده ، شرکت برق منطقه ای در مجاورت میدان شهدا و کارخانه مهمات سازی در مجاورت محور پیروزی همگی از ابنیه و فضاهای متقدم و تاریخی این بخش می باشند که بین سنوات 1305 تا 1320 به وجود آمده اند.

 

 

غرب پادگان نیروی هوایی و خیابان خاقانی 

 

   بخش دوم که بلحاظ موقعیت قرارگیری بین خیابان مهام در غرب پادگان نیروی هوایی و خیابان خاقانی در شرق تهران نو گسترده شده است عمدتاً طی سالهای 1335 تا 1355 شکل گرفته است . این بخش به علت قرارگیری پادگان نیروی هوایی در مرکزیت آن دچار ساختار گسسته و ناهمگن خصوصاً در قسمت غربی می باشد . برخلاف قسمت غربی که شریانها قطع شده و بافت مسکونی به صورت باریکه در حاشیه معابر اصلی قرار گرفته و از سلسله مراتب صحیحی برخوردار نیست . در بخش شرقی وجود محلات طراحی شده تهران نو و نیروی هوایی که در سالهای 1325 تا 1345 و سالهای 1335 تا 1355 شکل گرفته ، از ساختاری نسبتاً منسجم و کالبدی مناسب برخوردارند . این بخش که متأخرترین بافت منطقه می باشد . از سال 1355 به بعد شکل گرفته است . محرک اصلی توسعه این بخش که شامل باریکه ای در سمت جنوب محور دماوند می باشد واقع شدن در جوارمهمترین محور ورودی شرق تهران (محور دماوند ) است که در قالب استقرار واحدهای ریز و درشت کارگاهی و صنعتی و به تدریج گسترش یافته است . وجود پایانه شرق و قرارگیری آن در حاشیه شمالی جنگل سرخه حصار از دیگر عوامل محرک توسعه و گسترش این بخش بوده است .

 

 

دوران پهلوی اول

 

   در دوره رضا شاه بیشترین توسعه کالبدی شهر تهران در جهت شمال اتفاق افتاد توسعه ارتباطات شهری و خیابان کشی های جدید نیز به همراه رواج استفاده از وسایط موتوری این روند را سرعت بخشید . در این میان بیشترین توسعه فیزیکی ، پیرامون دروازه شمیران (میدان بوعلی ) رخ می دهد و این منطقه کانون اصلی گسترش تهران به سمت شمال شرق و شرق می شود. دروازه دوشان تپه (میدان شهدا ) بعدها این نقش را به میدان فوزیه (میدان امام حسین (ع) فعلی ) می بخشد . توسعه به سوی جاده مازندران ( که در زمان حال نیز موجود می باشد ) و خیابانهای دوشان تپه و عشرت آباد ، دروازه شمیران را به یک مرکز توسعه شمالی در این بخش از شهر تبدیل می کند .

 

   از دیگر تغییراتی که در این زمان در محدوده منطقه فعلی رخ می دهد ، تأسیس کارخانه برق تهران در میدان شهدا (ژاله ) تا مسیر فرودگاه دوشان تپه و سایر موسسات مربوط به نیروی هوایی کشور می باشند .

 

   ضمناً چند ناحیه نظامی نیز در اطراف شهر شکل گرفت از جمله در حاشیه شرقی شهر تأسیسات نظامی مربوط به نیروی هوایی کشور با احداث فرودگاه دوشان تپه ، تأسیس کارخانه هواپیما سازی شهباز ، ادارات و سایر موسسات مربوطه توسعه یافت .

 

 

پایگاه دوشان تپه

 

   تأسیسات مذکور در حال حاضر در محل مجموعه پایگاه دوشان تپه فعلی واقع است . این پایگاه تقریباً همزمان با فرودگاه قلعه مرغی در جنوب و پادگان عشرت آباد در شمال احداث شد . روند تغییر و تحولات تهران که از شروع حکومت پهلوی آغاز شده بود ، در این دوره نیز ادامه یافت . در گامهای اولیه رشد شهر از سالهای 1322 به بعد ابتدا باغات درون شهر به زیر ساخت و ساز رفت . با ادامه رشد شهر در اراضی پیرامون محدوده قبلی شهر ، برخی از کاربریها که در حاشیه شهر و خارج آن قرار داشتند ، مثل کاربریهای نظامی و صنعتی جزء اراضی شهر شده و با کاربریهای مسکونی احاطه شدند . از دهه چهل به بعد ، تحت تأثیر دگرگونی نظام اقتصادی و اجتماعی ، پویش شهر نشینی نیز تند و ناموزون گردید . همگام با تحول بنیادی در نظام اقتصادی شهر و ایجاد فعالیتهای گوناگون شهری ، جذب جمعیت و افزایش مهاجرتها به تهران آغاز شد ، لذا ضرورت تأمین مسکن ، شکل گیری و توسعه محله های مسکونی جدید را در نواحی مختلف شهر به دنبال آورد.

 

 

   مهمترین دگرگونی های منطقه 13 در این مقطع زمانی در پی ایجاد محلات مسکونی تهران نو و نیروی هوایی شکل می گیرد که مصادف است با به وجود آمدن محلات مسکونی در سایر نقاط شهر که از آن جمله می توان به قاسم آباد ، نارمک ، تهران پارس ، شهر آرا ، دولت آباد ، شهر زیبا ، اختیاریه ، دروس ، فرمانیه ، نیاوران ، سعات آباد ، الهیه ، لویزان اشاره کرد . از دیگر عواملی که در رشد و توسعه منطقه 13 در اين مقطع زماني مؤثر مي افتد . اشغال فضاهاي خالي ما بين نواحي کوهستاني شمال و شرق شهر و در نهايت ساخت و ساز تپه هاي دوشان تپه و قصر فيروزه در شرق مي باشد .


علت نامگذاری منطقه 13 به منطقه پیشگامان انقلاب اسلامی

علت نامگذاری منطقه 13 به منطقه پیشگامان انقلاب اسلامی وقوع رویداد 17 شهریور در این منطقه می باشد که در زیر به شرح کوتاهی از این رویداد می پردازیم :
واقعه ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ معروف به «جمعهٔ سیاه» که در منابع از آن با عنوان «کشتار ۱۷ شهریور» نیز یاد می‌شود، واقعه‌ای در جریان ناآرامی‌هایی بود که در نهایت به وقوع انقلاب ۱۳۵۷ ایران انجامید، در تاریخ ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ خورشیدی، تظاهرات مخالفین و انقلابیون در محلات جنوبی و میدان ژالهٔ تهران، منجر به سرکوب خونین تظاهرکنندگان توسط نیروهای نظامی ارتش شاهنشاهی ایران شد.

۱۷ شهریور ۱۳۵۷ اغلب به عنوان آغاز پایان کار رژیم شاهنشاهی ایران در نظر گرفته می‌شود که هر گونه امید به مصالحه میان انقلابیون و سلطنت‌طلبان را از میان برد. وقایع این روز عملاً امکان به ثمر رسیدن اصلاحات تدریجی، آرام و لیبرالی را عقیم گذارد.

وقایع روی داده در جمعهٔ سیاه در روزگار خود، در افواه هزاران کشته یافته بود؛ هرچند بعدها توسط عمادالدین باقی و دیگران بر طبق آمار منابع رسمی وقت (بنیاد شهید) ادعا شد که تعداد کشته شدگان حدود ۹۰ نفر بوده‌است.

دسترسی سریع